Lookaround
/

Nostalgie in woord en beeld

 

Het landgoed Staverden

Staverden ligt op het laagste punt van de vallei van de Hierdense (Staverdense) Beek. Vermoedelijk is deze vallei aan het eind van de voorlaatste ijstijd gevuld geweest met een smeltwatermeer. Vanaf de omliggende stuwwallen werden hierin sedimenten afgezet. Uniek is de grote verscheidenheid aan gesteenten die in de vallei wordt aangetroffen. Er zijn stenen afkomstig uit Scandinavië, het Oostzeegebied, Noord-Duitsland en uit het gehele Rijn-Maasgebied. Ofschoon grote delen van de Staverdense Beek in het verleden zijn aangepast ten behoeve van watermolens en andere watervoorzieningen, is het beekdaltraject nog vrij gaaf. Lokaal komt veen voor.
Het landgoed Staverden is met zijn tuinen van oogstrelende schoonheid. Ook de omgeving met zijn vele wandelpaden nodigt uit om een regelmatig bezoeker te worden.
In de voormalige boerenschuur tegenover boerderij ‘De Molen’ krijgt de bezoeker informatie over het landgoed.
Staverden of Staveren was lange tijd in bezit van de Gelderse graven, die in de 13e eeuw toestemming verkregen om er een stad van te maken, hetgeen nooit tot uitvoering is gekomen. Omstreeks 1400 werd Staverden in leen uitgegeven met de verplichting daarbij, jaarlijks witte pauwenveren voor de helm van de Gelderse hertog te leveren.
Deze oude traditie van de witte pauwen op Staverden werd later door vader en zoon s’Jacob in ere hersteld. De pauwenveren worden nu jaarlijks aangeboden aan de commissaris van de koningin in Gelderland.
Het huidige landhuis Staverden is ongeveer een eeuw oud.
Reinoud II van Gelre zou tussen 1326 en 1343 het stenen gebouw dat zijn vader liet bouwen, hebben verbouwd tot een kasteel. Van 1651 tot 1835 was Staverden eigendom van de Van Haersolte's. Zij herbouwden Staverden in de 17e eeuw.
In 1835 werd Jan Rudolf Kemper door koop eigenaar.
In 1905 kocht ir. F.B. s’Jacob, burgemeester van Rotterdam, het landgoed. Ir. F.B. s'Jacob heeft Staverden voornamelijk gekocht voor zijn zoon H.Th. s’Jacob. Deze heeft zich zijn hele leven ingezet voor Staverden. Hij breidde het landgoed aan de noordzijde uit en veel van de latere bouwwerken kwamen onder zijn regie tot stand.
H.Th. s’Jacob behoorde in 1929 tot de oprichters van Het Geldersch Landschap en was tot zijn overlijden bestuurslid. Zijn erfgenamen maakten het in 1963 mogelijk Staverden aan te kope

Kerk en kasteel

 

Duitse adelaar

Gedurende de oorlogsjaren werden we, ook op de Veluwe, geconfronteerd met de Duitse bezettingsmacht. Om ons heen werden Duitse troepen, parate- en opleidingseenheden, gelegerd, gebouwen werden gevorderd, kazernes gebouwd, schietbanen en oefenterreinen aangelegd, enz. 
Ook kasteel Staverden ontkwam daar niet aan en huisvestte een Duitse staf. Een vanzelfsprekendheid, dat er ook een staande wacht en wachtpatrouilles in en om het gebouw werden uitgevoerd. En hoe is het om op wacht te staan en er gebeurt niets, dan slaat de verveling toe. 
Aan de Staverdenseweg richting Elspeet nadat de twee bruggetjes bij het kasteel zijn gepasseerd komt er aan de linkerzijde een zandpad dat loopt naar de ‘Ontspanningszaal’. Aan de linkerzijde van dat pad staat een aantal meer dan 130 jaar, oude beuken. 
Op één van deze bomen, die op sterven na dood is, staat een afbeelding van de ‘Duitse Adelaar’, met een scherp voorwerp in de boom gekrast. Het niet geverifieerde verhaal uit de Staverdense ‘volksmond’ opgetekend, is dat van een Duitse militair die daar op wacht stond en zich overgaf aan verveling, weemoedig en vol heimwee aan het vaderland dacht en een niet zo maar weg te poetsen herinnering wilde achterlaten. Hoe dan ook …
Boven dit bijna niet meer te herkennen 'kunstwerk' staat, ook met een scherp voorwerp in diezelfde boom gekrast "Boven Oranje'.
Voor tweeërlei uitleg vatbaar, zo denk ik, maar door wie, wanneer, en met welke betekenis?
(Opm.: 1. De houten ontspanningszaal is afkomstig uit het Belgische interneringskamp te Harderwijk, waar gevluchte Belgen - 1e W.O. - waren ondergebracht.
De toenmalige eigenaar van kasteel Staverden heeft het gebouw nadat het kamp was opgeheven, gekocht en in 1921 voor algemene doeleinden op de huidige plaats laten opbouwen.
2. De oude beuk heeft een aantal jaren geleden het loodje gelegd.) 
De oude beuk met rechts het pad dat naar de ontspanningszaal loopt. Op de plaats waar eens deze boom stond is door 'Het Geldersch Landschap' een herinneringsbord geplaatst.

Ter kerke

1896. ‘Het is dertig jaar geleden dat te Staverden een lokaal werd geopend tot het houden van godsdienstige bijeenkomsten, katechisatiën enz. Het werd opgericht op kosten van den Heer en Mevrouw Kemper Tutein Nolthenius, destijds eigenaars en bewoners van het thans onbewoonde kasteel Staverden, ten bate van de ingezetenen van Leuvenum en Staverden, die vroeger naar Ermeloo ter kerke moesten gaan, om een preek te hooren, hetgeen vooral met slecht weer een groot ongerief was.’

                                                                           WINTER IN STAVERDEN


Vanaf 1996 was ‘Het Boscollege’ 19 jaar lang dè vrijwilligersgroep van het landgoed Staverden (zie het artikel ‘Het bankje van Ben’ onder Ermelo op www.ermelookaround.nl).

Het kasteel was in die begintijd het aanzien nauwelijks waard. De Orangerie en tuinmanswoning stonden op instorten, onkruid tierde welig en het geheel maakte een vervallen indruk. En nu is het één van de parels van de Veluwe. In het bijzonder de tuin onder ‘supervisie’ van Albert, de tuinman, met zijn vrijwilligersgroep, vraagt om aandacht.(09-07-2017)

Een tuin wordt een bloemenparadijs door de aanwezigheid van vaste, langbloeiende planten en is daardoor bij voortduring een feest om naar te kijken. Zo zou je de tuin met vijverpartij bij kasteel Staverden kunnen omschrijven. (09-07-2017)