Lookaround
/

Nostalgie in woord en beeld

 

 

De buurtschap Speuld ligt ‘ingeklemd’ tussen natuurgebieden, de Ermelosche Heide in het noordwesten, aan de westzijde het Speulderbos, terwijl het Speulderveld zuid en oost van Speuld is te vinden. En tenslotte de landgoederen Staverden en Leuvenum in het noordoosten. 
In 1840 omvatte de buurtschap Speuld 13 huizen met 83 inwoners en nu circa 170 en 430.

Een school in Speuld

1919. 'Het was feest in de buurtschap Speuld de school werd officieel geopend. Lange jaren ging de jeugd van Speuld ter school in Leuvenum, voor sommigen meer dan een uur gaans, terwijl de kinderen van Houtdorp onderwijs ontvingen in Garderen. 
P. van Emst is het hoofd der school en mej. De Vrieze de onderwijzeres.
Eens kwam uit Speulde met zijn verlaten heide en vrij armelijke boerenhofjes, zo zeide de burgemeester, een adres van 23 ingezetenen bij den gemeenteraad met verzoek om een school.
Van Speulde, het hart van Gelderland, van de Veluwe, niet lang geleden het wilde land, waar meer wolven dan menschen woonden, het land der euveldaden met een laag peil der beschaving. Wie geen roeping had in Speulde of Houtdorp, met de eindelooze heidevelden, te vertoeven, bleef er verre van.
Welk een verandering ten goede toen door goede verkeerswegen de streek nieuw leven werd ingeblazen en velen van het besef doordrongen werden dat het anders moest. De wonderen van de kunstmeststoffen drongen door en bewezen dat de bodem, waaraan de bevolking geen andere bestemming dan een eeuwige heide in zijn schoot een schat verborg, die tot schade van  bevolking en gemeente nimmer werd benut.
Bedrijven en bedrijfjes kwamen als ’t ware uit den bogem op en de nijvere Veluwnaar mocht na noesten arbeid in de hitte des daags oogsten de vruchten van ’t werk zijner handen.
De vroede vaderen van 1857 deelden de de meening dat de heide ten eeuwigen dage heide blijven zou. Bezield met vaderlandsliefde en koningsgezindheid dachten ze dit op geen betere wijze te kunnen toonen, dan aan den Koning in erfpacht te geven voor den tijd van 99 jaren de heidevelden van Speuld voor militaire doeleinden. Was er in die dagen een ziener geweest, met een blijk op de toekomst, dan zou thans die heide een meer sociale bestemming hebben verkregen. Alle pogingen om den grond uit de erfpacht te ontslaan, bleven vruchteloos, hoewel de tegenwoordige Minister van Oorlog bereid werd gevonden tot medewerking om weg te nemen dit beletsel voor den verderen bloei Speuld. Slagen die pogingen dan menig ondernemend jong menschenpaar de heide omzetten in vruchtbaar land en zal daarmede gelijken tred houden de maatschappelijke en geestelijke ontwikkeling der bevolking.
Ermelo kreeg een school in 1842 (f. 2400, -), Leuvenum in 1856, dank zij de milden steun van de familiën Sandberg en Kemper (f. 2925, -), Telgt in 1879 (f. 4945, -), en nu Speuld (f. 26.510, -).'

 

De kaart geeft het beeld te zien van 1885. Maar liefst zeven plaatsen van één of meerdere schaapskooien zijn aangegeven.

Een telefoonstation in Speuld

1931. ‘B. en W. vindt het nodig dat Speuld een telefoonstation krijgt om ‘in dit opzicht het isolement dezer buurtschap en omgeving op te heffen.
De bewoners dezer buurten zijn slechts schriftelijk of door bezoek te bereiken en dit geldt uit den aard der zaak nog in veel sterker mate voor de inwoners zelve, die in dit opzicht het vaak zoo hoog noodig contact met de buitenwereld missen.
Na onderzoek bleek dat het perceel van A. J. Zevenbergen voor de vestiging het best geschikt is.’

Het Speulderbos

1910. ‘In Drie betreden wij het Speulderbosch. Eerbiedwekkend ruischen hier de boomen; hoe liefelijk is het hier te wandelen onder het hooge lommer.
Men treedt hier met zekere onverklaarbare huivering binnen; men ademt er eene kalmte die men nooit in de steden gesmaakt heeft en terzelfder tijd ondervindt men een zoet onbestemd gevoel. Hiet ontvangt men een indruk dien men niet beschrijven kan.
Wij bezoeken den Dikken Es, den Vrattenberg met akkermaalshout, den Kattenstert met de Cingels, Esschen Drie, het Solvevak, de lange Laerakker en de Hooge Dune bij Houtdorp.’

Verharding Drieërweg

1939. ‘Er ligt een voorstel om over te gaan tot verharding van den zandweg vanaf Ermelo over Drie naar de buurtschap Speuld. De onderhandelingen met Staatsboschbeheer zijn loopende.
In ieder geval zal het echter nodig zijn om ter plaatse waar deze weg in de buurtschap Speuld uitmondt, op den grindweg Staverden-Speuld-Houtdorp dezen uitgang te verbreeden.
Komende van Drie behooren de gronden, rechts van de weg aan D. Davelaar en links van den weg aan H. Bouwman, terwijl beiden genegen zijn strooken van hun bezit aan de Gemeente te verkoopen tegen den prijs van f 1 per m2. Van D. Davelaar heeft de Gemeente noodig 275 m2, terwijl voor het verplaatsen van een hooiberg een vergoeding van f 100 moet worden verleend. Van Bouwman moet 75 m2 worden aangekocht.’

De ontginning ging door.

1940. Door werkloozen uit de stad Utrecht wordt in de buurtschap Speuld een groote oppervlakte heidegrond ontgonnen.